Firma Cegielski swoimi początkami sięga roku 1846. Założone przez Hipolita Cegielskiego przedsiębiorstwo zajmowało się na początku produkcją narzędzi rolniczych. Pominę tutaj długą historię firmy i od razu przejdę do roku 1923, kiedy firma pozyskała rządowe zamówienie na dostawę lokomotyw. Był to początek produkcji parowozów przez zakłady Cegielskiego. Przed drugą wojną światową poznańska firma była jednym z trzech polskich producentów parowozów (pozostali producenci to Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Chrzanowie oraz Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów). Przed wojną firma Cegielski produkowała następujące serie parowozów:
Ty23 - ciężki parowóz towarowy, produkowany przez wszystkich przedwojennych polskich producentów
OKl27 - tendrzak przedwojennej konstrukcji, produkowany tylko przez zakłady Cegielskiego
Pu29 - parowóz pośpieszny, 'przegrał konkurencję' z parowozami Pt31, wyprodukowano tylko 3 egzemplarze
OKz32 - ciężki tendrzak górski, znany z pracy na linii Kraków-Zakopany
Ty37 - ciężki parowóz towarowy, wzorując się na Ty37 skonstruowano powojenna serię parowozów Ty45
Fabryka wyprodukowała również dwa typy parowozów na eksport - ciężkie tendrzaki dla Bułgarii serii 46 oraz prototypowy parowóz typu 'Pacific' dla Chin.
W czasie II wojny światowej firma została wprzęgnieta w niemiecką machinę wojenną i przemianowana na Deutsche Waffen und Munitionsfabriken AG Werk Posen. Jej produkcja została przestawiona na niemieckie serie parowozów wojennych BR50 (Ty5), BR86 (TKt3) oraz BR52 (Ty2 i Ty42). Po 'wyzwoleniu' fabryki przez armię radziecką, bardzo szybko wznowiono produkcję lokomotyw korzystając z części pozostawionych przez Niemców produkując parowozy Ty42 i Ty43 (niemiecka seria BR42). Po wojnie fabryka Cegielskiego produkowała następujące serie parowozów:
Ty42 - seria bliźniacza to parowozów Ty2, produkowana po wojnie przez Fablok i Cegielskiego
Ty43 - seria bliźniacza do parowozów Ty3, produkowana po wojnie tylko w zakładach Cegielskiego
Ty45 - ciężki parowóz towarowy, następca przedwojennego Ty37 (produkcja Fablok i Cegielski)
TKt48 - uniwersalny tendrzak, następca przedwojennego OKl27 (produkcja Fablok i Cegielski)
Pt47 - parowóz pośpieszny wzorowany na przedwojennej serii parowozów Pt31 (produkcja Fablok i Cegielski)
Ty51 - ciężkie parowózy towarowe, ostatnie parowozy wyprodukowane przez Cegielskiego dla PKP, produkcją odbywała sie tylko zakładach Cegielskiego. Wykorzystano sporo rozwiązań z amerykańskich parowozów Ty246.
Er - cięzkie parowozy towarowe wykonywane na eksport do ZSRR. Porowozy Er to konstrukcja sięgająca czasów carskich, wielokrotnie usprawniana i modernizowana. W zakładach Cegielskiego wyprodukowano ponad 900 takich lokomotyw.
Tabliczki firmowe
Parowozom wyprodukowanym przez Cegielskiego, montowano przez te lata kilka rodzajów tabliczek firmowych. Pierwsze przedwojenne parowozy posiadały mosiężne tabliczki z napisem: 'H.CEGIELSKI. Tow. Akc. Poznań' oraz rok i numer parowozu. Tabliczki posiadały charakterystyczne szeroki rant oraz ryflowane tło. Na każdym parowozie montowano dwa egzemplarze tabliczek firmowych - na zbieralniku pary po obu stronach parowozu.
Tabliczki Cegielskiego szybko przeszły drobną zmianę - firma zmieniła nazwę/statut z Towarzystwa Akcyjnego na Spółkę Akcyjną. Zmiana ta została uwzględniona na tabliczkach firmowych - napis brzmiał teraz: 'H.CEGIELSKI. Sp. Akc. Poznań'. Nowy napis zaczął się pojawiać na tabliczkach w 1928 roku. Warto zwrócić również uwagę na drobne detale - tabliczki firmowe w okolicach numeru 100 posiadały podwójne podkreślenie przy numerze, okołu roku 1930 poprawiono staranność wykonania tabliczki (wyrównano litery).
Zupełnie inne tabliczki otrzymały bułgarskie tendrzaki serii 46. Były to niewielkie mosiężne tabliczki umieszczane na osłonach cylindrów - przykład takiej tabliczki można zobaczyć pod tym linkiem. Druga wojna światowa przyniosła duże zmiany w poznańskich zakładach - niemiecki okupant zmienił nazwę firmy i przestawił fabrykę na produkcję wojennych serii parowozów. Firma zachowała numerację lokomotyw, ale wzory tabliczek firmowych były już zupełnie inne. Na parowozach wyprodukowanych podczas okupacji wieszano aluminiowe (być może również mosiężne) tabliczki z nową nazwą fabryki Deutsche Waffen und Munitionsfabriken (DWM) AG Werk Posen. Tabliczki DWM montowano na osłonach cylindrów silników parowych.
Po zakończeniu wojny zakład bardzo szybko wznowił produkcję parowozów, kontynuując produkcję serii BR52 - jako seria Ty42. Trudno powiedzieć czy i jakie tabliczki firmowe posiadały pierwsze egzemplarze tej serii, na pewno późniejsze Ty42 od około numeru 900 (rok 1945) posiadały już aluminiowe tabliczki nawiązujące stylistyką do przedwojennych, ale trochę mniejsza rozmiarami (bardziej 'prostokątne') a tło tabliczki nie było już ryflowane. Podobne tabliczki otrzymywały później parowozy serii Ty43 i Ty45. Ciekawym wyróżnieniem jest kilkanaście/kilkadziesiąt tabliczek z parowozów Ty45 w okolicach numeru 1000 -tabliczki te były odlewane w mosiądzu. Od numeru 1005 wszystkie późniejsze tabliczki firmowe Cegielskiego były już aluminiowe. Kolejna zmiana wzoru tabliczki nastąpiła wraz ze zmianą nazwy fabryki i tak w 1949 roku pojawiła się tabliczka z nazwą 'Zakłady Przemysłowe H.Cegielski Przedsiębiorstwo Wyodrębnione Poznań'. Ten wzór tabliczki był trochę większy od poprzedniego, posiadał w lewym górnym rogu charakterystyczne logo fabryki - inicjały H.C.P. w kółeczku. Tabliczki w tym wzorze montowano bardzo krótko - tylko w roku 1949 (około 70-80 parowozów).
Na parowozach TKt48 i Ty51 pojawiła się już zupełnie inna tabliczka firmowa z niechlubną, nową nazwą fabryki 'Zakłady Przem. Metalowego im. J. Stalina Przedsięb. Państ. Wyodręb. Poznań', kształtem przypominającą tabliczkę z 1949 roku. Równolegle z parowozami TKt48 i Ty51 produkowano na zamówienie ZSRR ciężkie parowozy towarowe Er. Parowozy Er posiadały tabliczkę w zupełnie w innej stylistyce niż wszystkie poprzednie tabliczki Cegielskiego - były dużo większe, o prostokątnym kształcie i wąskim rancie. Napis brzmiał 'Zakłady Przem. Metalowego im. J. Stalina Przedsięb. Państ. Wyodręb. Poznań-Polska'. Kilka takich tabliczek trafiło również na ostatnie parowozy serii Pt47 wyprodukowane przez poznański zakład. W 1956 roku podczas 'odwilży' marcowej fabryka pozbywa się haniebnego patrona i wraca do starej nazwy - H.Cegielski. Pełna nazwa jaka znalazła się na nowej tabliczce to 'Zakłady Przem. Metalowego H. Cegielski Przedsiębiorstwo Państwowe'. Takie tabliczki posiadało ostatnie kilkadziesiąt lokomotyw Ty51, które były również ostatnimi parowozami zamówionym przez PKP. Jak widać burzliwa historia Polski odcisnęła trwałe piętno na tabliczkach firmowych, które fabryka Cegielski montowała na swoich parowozach.
Jedna z pierwszych przedwojenny tabliczek Cegielskiego. Charakterystyczny napis 'TOW. AKC.' Tabliczka pochodzi z parowozu Ty23. (Źródło: http://www.nth.se, dzięki uprzejmości Niklasa Biedermanna )
Tablica ze zmienionym napisem ('TOW. AKC.' został zmieniony na 'SP. AKC') pochodzi z tendrzaka OKl27. Przy numerze podwójne podkreślenie, które pojawia się na tabliczkach w okolicach numeru 100.
Cegielski w latach trzydziestych na niektórych wagonach montował ten sam rodzaj tabliczek co na parowozach. Od parowozowych różniły się tylko numerem firmowym i były płaskie. Tabliczka z kolekcji Pawła Zajączkowskiego.
Bardzo interesująca tabliczka z wojennego parowozu klasy BR50. DWM Werk Posen to nazwa pod jaką funkcjonowała poznańska fabryka podczas drugiej wojny światowej. Tabliczka pochodzi z kolekcji Matthiasa Lenza.
Kolejna 'wojenna' tabliczka' Cegielskiego o zupełnie innym wzorze niż poprzednia. Pochodzi z parowozu serii BR86 (TKt3)
Ciekawostka - szyld zastępczy. Na kolejach niemieckich w sytuacji gdy parowóz stracił oryginalną tabliczkę firmową, wtedy montowano szyld zastępczy. Tabliczki zastępcze miały zazwyczaj bardzo ubogą stylistykę... (z kolekcji Matthiasa Lenza).
Niepozorne tabliczka montowana na ostoi parowozu. Ta pochodzi z wojennych lat produkcji, z parowozu Ty2-897.
Podobna, ale już powojenna tabliczka pochodząca z ostoi parowozu serii Ty42.
Najstarsza powojenna aluminiowa tabliczka Cegielskiego jaką widziałem (z najniższym numerem). Wisi w sali z eksponatami skansenu kolejowego w Kościerzynie. Tabliczka pochodzi z parowozu Ty42.
Powojenna mosiężna tabliczka Cegielskiego. Takie tabliczki trafiały na pierwsze parowozy serii Ty45 produkowane przez poznańską firmę (być może również na pierwsze Ty43 ? ) w okolicach numeru 1000. Tylko kilkadziesiąt takich tablic trafiło na parowozy Ty45.
Mocowanie tabliczki firmowej na zbieralniku pary, na przykładzie kościerskiego Ty45-139
Ciekawy wzór tabliczki, który pojawił się w 1949 roku. Trochę większa od poprzednich, z charakterystycznym logiem - tabliczka z numerem 13XX pochodzi z parowozu Pt47 lub Ty43
Kolejna tabliczka wg wzoru charakterystycznego dla roku 1949. Tabliczka pochodzi z parowozu Ty45. Ciekawostką są tylko cztery otwory - zdecydowana większość tabliczek Cegielskiego montowano sześcioma śrubami. Tabliczka pochodzi z kolekcji kolegi Krzysztofa.
Jedna z pierwszych tabliczek ze wstydliwym patronem, tabliczka pochodzi z parowozu TKt48. Po tabliczce widać ślady wielu lat użytkowania parowozu.....
Tabliczka firmowa z 'eksportowego' parowozu Er. Ponad 900 takich parowozów trafiło do ZSRR.
Ciekawostka - tabliczka we wzorze jak dla parowozu 'Er' trafiła na ostatni egzemplarz Ty45 dla PKP. Numer dodany na dodatkowej blaszce.
'Stalinka' z parowozu Ty51 - to z powodu tych tabliczek parowozy Ty51 nazywano 'Stalińcami'.
Tabliczka z jednego z ostatnich parowozów Ty51. Jak widać firma wróciła do swojej historycznej nazwy. Takie tabliczki pojawiły się na kilkudziesięciu ostatnich parowozów Ty51. Zdjęcie pochodzi z forum dyskusyjnego Modelarstwo.info|Prawdziwa kolej (opublikowano za zgodą autora)




















